Maria Fortuna-Sudor: Muzeum Armii Krajowej w Krakowie ustanowiło właśnie wyjątkową odznakę „Śladami Armii Krajowej w Małopolsce”. Komu i za co będzie ją przyznawać kapituła?

Jarosław Szarek: Muzeum AK wydało już dwa tomy przewodnika, w których opisano 24 turystyczne trasy szlakami Armii Krajowej. To publikacja upamiętniająca setki miejsc związanych z AK; informacje m.in. o jej żołnierzach, potyczkach, obozowiskach, zrzutach alianckich z pomocą, pacyfikacjach wsi dokonywanych przez Niemców. Przy powstawaniu przewodnika zrodził się pomysł, żeby osobom, które przejdą co najmniej sześć z prezentowanych szlaków (każdy ma od kilkunastu do ponad 20 km), i to udokumentują, wręczać pamiątkowe odznaki. Warto podkreślić, że jej projekt wykonał wybitny krakowski rzeźbiarz i medalier prof. Stefan Dousa, twórca m.in. Pomnika Ofiar Komunizmu na cmentarzu Rakowickim w Krakowie oraz popiersia Jana Pawła II w Parku Jordana.

Czy dotychczasowe formy upowszechniania wiedzy o AK, upamiętniania jej historii nie są wystarczające? Czy potrzebna jest taka „zachęta”?

Odznaka ma być formą potwierdzania uzyskanej wiedzy historycznej i krajoznawczej. Myślę, że chęć zdobycia odznaki zmotywuje do podjęcia trudu, do przejścia wybranych szlaków; poznawania pięknych krajobrazów, ciekawych historii, ale też oddania hołdu bohaterom walczącym o niepodległą Polskę. A jest wiele rajdów wiodących szlakami historycznymi. Także Muzeum AK organizuje kilka z nich. Do udziału zachęcam zarówno grupy zorganizowane, w tym uczniów małopolskich szkół, ale też rodziny, grupy znajomych…

Co sprawia, że do pokonywania historycznych szlaków i zdobywania odznaki muzeum zachęca także uczniów?

Wiedza o przeszłości jest dla narodu niezwykle ważna, dlatego przekazujemy ją kolejnym pokoleniom. Zachęcając do udziału w rajdach, pragniemy pokazać młodym ludziom szlaki upamiętniające ważne, historyczne wydarzenia, a równocześnie im uświadomić, że poza internetem jest niemniej ciekawe życie. To nade wszystko kwestia budowania tożsamości narodowej; jej częścią jest wiedza także o Polskim Państwie Podziemnym, którą uczniowie mogą zdobyć, wędrując po Małopolsce.

Dzisiaj wielu młodych pyta; po co nam, Polakom XXI wieku, pamięć o tym, co było, pamięć o tych, co ginęli?

Tym bardziej zapraszam młodych ludzi na szlaki! Wędrówka nimi pozwoli znaleźć odpowiedź na to pytanie. Każdy naród ma swą pamięć, która jest istotnym elementem budowania wspólnoty. Walka o wolność, o niepodległość, na przestrzeni chociażby tylko ostatnich dwóch i pół wieku, tak wiele kosztowała naszych przodków, że jesteśmy im winni właśnie pamięć oraz wdzięczność. Na szlaku do niepodległości czas II wojny światowej był niezwykle dramatyczny. Dzisiaj żyjemy w zupełnie innych warunkach, nawet nie wyobrażamy sobie koszmaru, jaki Polacy wtedy przeżyli. Toteż tym bardziej – tak myślę – jesteśmy zobowiązani, aby pamięć o nich przetrwała, aby ją przekazywać i upowszechniać. Zachęcam do wyjścia na te szlaki! A planując taką wyprawę, warto uwzględnić zwiedzanie naszego muzeum; czy to na rozpoczęcie, żeby zdobyć wiedzę historyczną, którą będzie można skonfrontować albo pogłębić na szlaku, czy też na zakończenie – w ramach podsumowania wyprawy (na stronie: https: //muzeum-ak.pl/więcej informacji o zasadach zdobywania odznaki).

Dr Jarosław Szarek, historyk i publicysta, w latach 2016-21 prezes Instytutu Pamięci Narodowej, a od 2023 r. – dyrektor Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie